Komposisi Fungsi

Kompoisi dari f dan g didefinisikan : (f o g)(x) = f [ g(x) ] dan (g o f)(x) = g [ f(x) ]
Jika digambarkan dalam diagram panah menjadi


Adapun penjelasan tentang tata cara menentukan hasil akhir dari komposisi fungsi akan diuraikan pada contoh soal berikut ini

01. Misalkan f = {(1, 4), (2, 3), (3, 1), (4, 2)} dan g = {(1, 2), (2, 4), (3, 1), (4, 3)}, maka tentukanlah :
(a) f o g                                   (b) g o f

Jawab
(a) f o g = f [ g ]
              = f [ (1, 2), (2, 4), (3, 1), (4, 3) ]
              = {(1, 2)→(2, 3), (2, 4)→(4, 2), (3, 1)→(1, 4), (4, 3)→(3, 1)}
              = {(1, 3), (2, 2), (3, 4), (4, 1)}
(b) g o f = g [ f ]
              = g [(1, 4), (2, 3), (3, 1), (4, 2) ]
              = {(1, 4)→(4, 3), (2, 3)→(3, 1), (3, 1)→(1, 2), (4, 2)→(2, 4)}
              = {(1, 3), (2, 1), (3, 2), (4, 4)}

02. Diketahui dua fungsi f(x) = 2x – 1 dan g(x) = x2 – 3x + 5. Tentukanlah hasil dari :
(a) (f o g)(x)                        (b) (g o f)(x)

Jawab
(a) (f o g)(x) = f [ g(x) ]
                     = f [x2 – 3x + 5]
                     = 2(x2 – 3x + 5) – 1
                     = 2x2 – 6x + 10 – 1
                     = 2x2 – 6x + 9
(b) (g o f)(x) = g [ f(x) ]
                     = g [2x – 1]
                     = (2x – 1)2 – 3(2x – 1) + 5
                     = 4x2 – 4x + 1 – 6x + 3 + 5
                     = 4x2 – 10x + 9

04. Diketahui fungsi f(x) = 2x + 3. Tentukanlah hasil dari (f o f o f)(x)
Jawab
(f o f o f)(x) = f { f [ f(x) ] }
                    = f { f [ 2x + 3 ] }
                    = f { 2(2x + 3) + 3] }
                    = f { 4x + 6 + 3 }
                    = f { 4x + 9 }
                    = 2(4x + 9) + 3
                    = 8x + 18 + 3
                    = 8x + 21

05. Diketahui dua fungsi f(x) = x2 – 5x + 4 dan g(x) = x2 + 3x –6. Tentukanlah nilai
      (a) (f o g)(2)                             (b) (g o f)(3)
Jawab
(a) (f o g)(2) = f [ g(2) ]
                     = f [(2)2 + 3(2) – 6]
                     = f [4 + 6 – 6]
                     = f [4]
                     = (4)2 – 5(4) + 4
                     = 16 – 20 + 4
                     = 0
(b) (g o f)(3) = g [ f(3) ]
                     = g [(3)2 – 5(3) + 4]
                     = g [9 – 15 + 4]
                     = g [–2]
                     = (–2)2 + 3(–2) – 6
                     = 4 – 6 – 6
                     = –8

Dari uraian di atas dapat ditentukan beberapa sifat komposisi fungsi, yakni
(1) Komposisi fungsi tidak komutatif, artinya : g o f ≠ f o g
(2) Komposisi fungsi bersifat asosiatif, artinya : f o [ g o h ] = [ f o g ] o h

Selanjutnya, kita dapat menentukan komponen fungsi komposisi jika hasil akhir komposisinya diketahui. Untuk penjelasan selengkapnya akan diuraikan pada contoh soal berikut ini :

06. Diketahui f(x) = 2x2 – 4x + 5 maka tentukanlah f(x + 3)
Jawab
f(x) = 2x2 – 4x + 5
maka f(x + 3) = 2(x + 3)2 – 4(x + 3) + 5
f(x + 3) = 2(x2 + 6x + 9) – 4x – 12 + 5
f(x + 3) = 2x2 + 12x + 18 – 4x – 12 + 5
f(x + 3) = 2x2 + 8x + 11

07. Diketahui f(x – 2) = x2 + 5x – 3 maka tentukanlah f(x)
Jawab
f(x – 2) = x2 + 5x – 3
Misalkan x – 2 = m maka x = m + 2
sehingga f(m) = (m + 2)2 + 5(m + 2) – 3
f(m) = m2 + 4m + 4 + 5m + 10 – 3
f(m) = m2 + 9m + 11
Jadi f(x) = x2 + 9x + 11

08. Diketahui f(2x + 3) = 4x2 – 8x + 5 maka tentukanlah f(x)
Jawab
f(2x + 3) = 4x2 – 8x + 5

09. Diketahui (f o h)(x) = 2x2 – 4x – 3 dan h(x) = x + 3 maka tentukanlah f(x)
Jawab
(f o h)(x) = 2x2 – 4x – 3
f [ h(x) ] = 2x2 – 4x – 3
f [x + 3] = 2x2 – 4x – 3
Karena x + 3 = h maka x = h – 3
sehingga f(h) = 2(h – 3)2 – 4(h – 3) – 3
f(h) = 2(h2 – 6h + 9) – 4(h – 3) – 3
f(h) = 2h2 – 12h + 18 – 4h + 12 – 3
f(h) = 2h2 – 16h + 27
Jadi f(x) = 2x2 – 16x + 27

10. Diketahui (f o h)(x) = 4x2 + 6x – 5 dan f(x) = 2x – 1 maka tentukanlah h(x)
Jawab
(f o h)(x) = 4x2 + 6x – 5
f [ h(x) ] = 4x2 + 6x – 5
2.h(x) – 1 = 2x2 – 4x – 3
2.h(x) = 2x2 – 4x – 3 + 1
2.h(x) = 2x2 – 4x – 2
h(x) = x2 – 2x – 1


12. Diketahui (f o g)(x) = 2x2 – 6x + 7 dan g(x) = x2 – 3x + 4 maka tentukanlah f(x)
Jawab
(f o g)(x) = 2x2 – 6x + 7
f [ g(x) ] = 2x2 – 6x + 7
f (x2 – 3x + 4) = 2x2 – 6x + 7

Misalkan m = x2 – 3x + 4 maka 2m = 2x2 – 6x + 8
2m – 1 = 2x2 – 6x + 8 – 1
2m – 1 = 2x2 – 6x + 7
sehingga f(m) = 2m – 1
Jadi f(x) = 2x – 1

13. Diketahui (f o g)(x) = 4x2 – 12x + 18 dan g(x) = x2 + 3x + 5, maka tentukanlah fungsi f(x)
Jawab
(f o g)(x) = 4x2 – 12x + 18
f [ g(x) ] = 4x2 – 12x + 18
f (x2 + 3x + 5) = 4x2 – 12x + 18

Misalkan m = x2 + 3x + 5 maka 4m = 4x2 + 12x + 20
4m – 2 = 2x2 – 6x + 20 – 2
4m – 2 = 2x2 – 6x + 18
sehingga f(m) = 4m – 2
Jadi f(x) = 4x – 2


Komentar

Postingan populer dari blog ini

FARADILLA HAFIZHAH JUARA FAVORIT TINGKAT NASIONAL CABANG LOMBA MICROTEACHING PADA AJANG WALISONGO SCIENCE COMPETITION 2021

17 MAHASISWA JURUSAN TADRIS MATEMATIKA MENGIKUTI WISUDA EMAS IAIN BATUSANGKAR KE-50

Contoh Soal Latihan SIfat-Sifat Fungsi